Świerczyna Bernard Piotr, pseud.: Benek, Max, Maks, Zbirusz (1914—1944), organizator ruchu oporu w obozie koncentracyjnym Auschwitz.
Ur. 23 II w Chropaczowie (obecnie w granicach Świętochłowic), był synem Piotra (zm. 1930), w czasie pierwszej wojny światowej członka POW, w l. 1919—21 uczestnika trzech powstań śląskich, odznaczonego Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, po r. 1923 strażnika więziennego w Mysłowicach, gdzie został zamordowany w niewyjaśnionych okolicznościach, oraz Heleny z domu Hyll. Miał siostrę Irenę (1927—2011), zamężną Simon, po r. 1945 mieszkającą w Niemczech.
W r. 1923 przeniósł się Ś. z rodziną z Chropaczowa do Mysłowic, gdzie kontynuował naukę w szkole powszechnej, a od r. 1925 w Państw. Gimnazjum Męskim im. Tadeusza Kościuszki o profilu klasycznym. Należał do harcerstwa, Orląt Strzeleckich, Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Ligi Morskiej i Kolonialnej, a także śpiewał w mysłowickim męskim chórze «Hejnał». Od r. 1930 redagował harcerską gazetkę „Młodość”, a od r. 1933 także gimnazjalny tygodnik „My u siebie”, w którym zamieszczał swoje artykuły i opowiadania. Podobne utwory publikował w tym czasie w warszawskim czasopiśmie „Kuźnia Młodych”. Dn. 5 VII 1934 ukończył kurs II st. Przysposobienia Wojskowego w Hermanowicach, a 30 V 1935 zdał maturę. Od t.r. odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 26. DP w Skierniewicach, którą ukończył w r. 1936. Od lutego 1937 pracował jako pomocnik administracyjny, a od 1 I 1938 sekretarz administracyjny w Wydz. Skarbowym Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Dn. 22 IX t.r. awansował na podporucznika rezerwy w Korpusie Oficerów Piechoty (ze starszeństwem z 1 I 1938). Wszedł wówczas w skład mysłowickiego zarządu miejskiego Związku Oficerów Rezerwy. W październiku 1938 podjął jako słuchacz nadzwycz. studia prawnicze na UJ, a w listopadzie t.r. przeszedł do pracy w Urzędzie Skarbowym w Mysłowicach. Dn. 28 VIII 1939 ożenił się z Adelajdą Anną z domu Kierek.
Ś. wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 r. i podczas walk pod Lwowem dostał się do niewoli niemieckiej; udało mu się zbiec podczas transportu. Pod koniec września t.r. wrócił do Mysłowic, gdzie kontynuował pracę w Urzędzie Skarbowym. Jednak w poł. października został aresztowany i przez więzienie w Gliwicach trafił do obozu dla jeńców wojennych w Lamsdorf (Łambinowice); w wyniku starań żony zwolniono go 24 XII. Podjął działalność konspiracyjną w Związku Orła Białego, a następnie w utworzonym na terenie Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego ZWZ. Obawiając się aresztowania, wyjechał pod koniec kwietnia 1940 do Generalnego Gubernatorstwa i zamieszkał u rodziny Siemaszków w Krzeszowicach; kontynuował tam działalność konspiracyjną. Od 6 V t.r. pracował w niemieckim (znał biegle język niemiecki) urzędzie pocztowym w Krakowie. W wyniku donosu został 14 VI aresztowany i umieszczony w więzieniu przy ul. Montelupich; przesłał stamtąd do żony do Mysłowic datowany 4 VII wiersz Pieśni Montelupiaków. Dn. 18 VII został przewieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz (nr obozowy 1393). Pracował tam w różnych komandach, najdłużej w magazynie odzieżowym, gdzie pełnił funkcję pisarza. Równocześnie, pod pseud: Benek, Maks, Max i Zbirusz, włączył się jako jeden z pierwszych w organizację obozowej konspiracji; prowadził akcje samopomocy wśród więźniów oraz utrzymywał kontakty z organizacjami konspiracyjnymi poza obozem. Z przebywającym od września w obozie ppor. Witoldem Pileckim (pod nazwiskiem Tomasz Serafiński) współpracował przy powołaniu w październiku t.r. opartej na systemie «piątkowym» konspiracyjnej grupy wojskowej Związek Organizacji Wojskowej i został członkiem jego «górnej piątki». Był jednym z pierwszych współpracowników ppłk. Kazimierza Heilmana Rawicza (w obozie Jan Hilkner), organizatora w lutym 1941 obozowego ZWZ; odpowiadał za sprawy wywiadu oraz za łączność z zewnętrznym ruchem oporu. Współorganizował także konspirację wojskową w istniejącym od wiosny 1942 obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.
Po ucieczce Pileckiego i rozbiciu jesienią 1943 niemal całego dowództwa obozowej konspiracji wojskowej (11 X t.r. rozstrzelano kilkunastu jej członków), Ś. przejął z ppor. Henrykiem Bartosiewiczem, kpt. Stanisławem Kazubą i Mieczysławem Wagnerem kierownictwo organizacji. Jesienią t.r., za pośrednictwem oficera SS, przesłał synowi Felicjanowi wykonaną przez więźniów ilustrowaną bajkę „O zajączku, lisie i kogutku” (Państw. Muz. Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, reprint w: „Bajki z Auschwitz”, Oprac. J. Pinderska-Lech, J. Mensfelt, Oświęcim 2009). Do tej bajki napisał wiersz O wszystkim co żyje (reprint w: „Bajki z Auschwitz…”). Z ramienia Związku Organizacji Wojskowej wszedł latem 1944 w skład kierującej konspiracją Rady Wojskowej Oświęcimia i pośredniczył w utrzymywaniu kontaktu z dowództwem Okręgu Śląskiego AK. Gdy władze SS rozpoczęły stopniową likwidację obozu, Ś. z Czesławem Duzelem, Piotrem Piątym i Zbigniewem Raynochem oraz Austriakiem Ernstem Burgerem na polecenie Rady Wojskowej Oświęcimia podjął ucieczkę w celu przygotowania pomocy dla więźniów zagrożonych likwidacją. Dn. 27 X t.r. ukryli się w jadącym z obozu do pralni w Bielsku samochodzie, ale w wyniku zdrady kierowcy zostali zatrzymani. W samochodzie Ś. próbował popełnić samobójstwo zażywając truciznę, ale przeżył (zmarli Duzel i Raynoch) i został z pozostałymi osadzony w areszcie więziennym. W trakcie kilkutygodniowego śledztwa nie złożył obciążających współwięźniów zeznań. Na drzwiach celi nr 28 napisał 27 XII wiersz Chciałem tylko być człowiekiem, nie bezdusznym zbiorem cyfr. Byt swój związać z przyszłym wiekiem, dziejów przyszłych poznać szyfr. Zdradą przemoc mnie pojmała i zamknęła pośród krat, lecz honoru nie złamała, nawet go nie złamie kat, czterowiersz (zachowany) został opatrzony łacińskim dopiskiem Quia pulchrum est pro Patria mori. Dn. 30 XII 1944 został Ś. wraz z Piątym i Burgerem powieszony na placu apelowym w ostatniej obozowej egzekucji. Pośmiertnie otrzymał: Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari (1946), Śląski Krzyż Powstańczy (1949) i Krzyż Oświęcimski (1986).
W małżeństwie z Adelajdą Anną (1916—1987), córką Edwarda Kierka, maszynisty kolejowego, miał Ś. syna Felicjana (ur. 1940).
Po wojnie na terenie Państw. Muz. Auschwitz-Birkenau w 27. bloku umieszczono pamiątkową tablicę ze zdjęciem Ś-y. W zbiorach Państw. Muz. Auschwitz-Birkenau są przechowywane trzy jego obozowe portrety. Znane są dwa jego powojenne portrety: anonimowa płaskorzeźba gipsowa z r. 1946 oraz brązowa płaskorzeźba na drewnie autorstwa Alfonsa Grabki z r.n. (obie w Państw. Muz. Auschwitz-Birkenau). W Muz. Miasta w Mysłowicach otwarto 14 IX 2014 poświęconą Ś-ie wystawę. Imieniem Ś-y nazwano ulice w Świętochłowicach i Mysłowicach, a także mysłowicką Szkołę Podstawową nr 9.
Dębski J., Oficerowie Wojska Polskiego w obozie koncentracyjnym Auschwitz 1940—1945. Słownik biograficzny, Oświęcim 2016 IV; Kantyka J., Kantyka S., Oddani sprawie. Szkice biograficzne więźniów politycznych KL Auschwitz-Birkenau, Kat. 1999 I; Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej 1940—1944, W.—Oświęcim 2002 I; — Cyra A., „Benek”, „Katolik” 1986 nr 3; tenże, Pozostał po nich ślad... Życiorysy z cel śmierci, Oświęcim 2006; tenże, Rotmistrz Pilecki. Ochotnik do Auschwitz, W. 2014; tenże, Spadochroniarz „Urban”. Ppor. Stefan Jasieński (1914—1945), Oświęcim 2006; tenże, Sylwester w Auschwitz 1944 r., „Kur. Mysłowicki” 2011 nr 5; Czech D., Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992; Garliński J., Oświęcim walczący, W. 1992; Hałoń E., W cieniu Auschwitz, Oświęcim 2003; Jarosz B., Obozowy i przyobozowy ruch oporu, w: Auschwitz. Nazistowski obóz śmierci, Red. T. Świebocka, F. Piper, Oświęcim 1993; Kantyka J., Bernard Świerczyna ps. „Max” (1914—1944), Kat. 1994; Każmierczak L., Ostatni Sylwester w Oświęcimiu, „Trybuna Robotn.” 1946 nr 1; Kulasza J., O pisaniu i „wydawaniu” bajek w KL-Auschwitz, „Zesz. Oświęcimskie” 2002 nr 23; Niekrasz J., Z dziejów AK na Śląsku, Kat. 1993; Sobański T., Ucieczki oświęcimskie, W. 1966; Świebocki H., Ruch oporu, w: Auschwitz 1940—1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, Red. W. Długoborski, F. Piper, Oświęcim 1995 IV; tenże, Ucieczki z obozu, w: Auschwitz. Nazistowski obóz śmierci, Oświęcim 1993; Świerczyna A. M., Chciałem tylko być człowiekiem... Wpływ postaci znaczącego przodka na kształtowanie się tożsamości współczesnej rodziny w Polsce — na przykładzie Bernarda Świerczyny, (praca magisterska, Uniw. Śląski w Kat., Wydz. Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie); Walter-Janke Z., W Armii Krajowej na Śląsku, Kat. 1986; — Grypsy z Konzentrationslager Auschwitz Józefa Cyrankiewicza i Stanisława Kłodzińskiego, Oprac. I. Paczyńska, Kr. 2013; Langbein H., Auschwitz przed sądem. Proces we Frankfurcie nad Menem 1963—1965. Dokumentacja, Wr.—W.—Oświęcim 2011; Raport Witolda, Oprac. A. Cyra, „Biul. Tow. Opieki nad Oświęcimiem” 1991 nr 12; — AP Muz. Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu: Zespół Oświadczenia — relacje, t. 80 (była więźniarka Dworakowska M. z domu Pozimska, były więzień Szewczyk J. i Świerczyna A.), Zespół Wspomnienia — byli więźniowie, t. 200 (Baraniok J., Goszczyński Z., Karcz J., Kowalski E., Ławski Z., Mackiewicz L., Pilecki J., Taul R., Zabawski E.); — Zbiory rodzinne i informacje Felicjana Świerczyny z Mysłowic.
Adam Cyra